Dominik Kaznowski

10 dni temu napisałem wpis o konkursie NBP dla najlepszych dziennikarzy ekonomicznych. Konkurs nie posiada odrębnej kategorii dla internetu, choć jak ustaliłem na podstawie późniejszej korespondencji mailowej z przedstawicielami NBP – do konkursu mogą zgłosić się dziennikarze z portali internetowych (w kategorii prasa ogólnopolska i agencje prasowe).

W konkursie nie mogą brać udziału blogerzy (no, chyba że przez przypadek ktoś uzna ich za dziennikarzy).
Jednak w  związku z samym wpisem, korespondencją z bankiem oraz tak zwaną zastaną sytuacją zacząłem się zastanawiać czy w Polsce w ogóle istnieje coś takiego jak dziennikarstwo internetowe (nie mylić z obywatelskim)?
Sam bank tłumaczy się brakiem kategorii internetowej małą ilością zgłoszeń (pytanie czy jakby powstała taka kategoria i była promowana, to nie byłoby więcej takowych?).

Większość materiałów pojawiających się w necie, to przeklejki informacji prasowych, agencyjnych itp. Tu i tam pojawiają się inne formy – np. wywiady, publicystyki niemal nie ma – tą rolę przejęły blogi. Od czasu do czasu ktoś zrobi jakiś materiał wideo.

Wracając jeszcze na chwilę do blogów, nasuwają mi się dwa pytania:
1. Czy i w jakiej sytuacji bloger może/powinien być traktowany jako dziennikarz.
2. Jeśli zawodowy dziennikarz mediów tradycyjnych pisze bloga, to w dalszym ciągu jest to dziennikarstwo czy już „pamiętnik nastolatki”?

Pewnie pytań uszczegóławiających można by zadać więcej (kilka zadalem moim rozmówcom). Ja jednak wolę wrócić do tytułowego: „Czy w Polsce istnieje dziennikarstwo internetowe?” Bo przecież redakcje najróżniejszych serwisów i portali pełne są redaktorów ale czy można tam spotkać jakiegoś dziennikarza?

Zapytałem o dwie osoby, które mogą coś o tym wiedzieć: Michała Bonarowskiego, wieloletniego redaktora naczelnego i dyrektora wydawniczego Onet.pl oraz Tomasza Bonka, redaktora naczelnego portalu Money.pl (konkurs NBP dotyczy w końcu tematyki ekonomicznej).

Michał Bonarowski (aktualizacja: redaktor naczelny Onet.pl w latach 2004-2009):
„Dzienikarze to czwarta władza? Być może, skoro mawia się, że polityka – jak muchę – można „zabić” gazetą.  Czy blogerzy  to dziennikarze? Nie zawsze, ale jeśli pełnią funkcje dotychczas znane z mediów tradycyjnych (dostarczanie informacji, kontrola społeczna, komentowanie wydarzeń, itp.), to czemu urzędnicy a czasem i biznes odmawiają im tego prawa? Wbrew pozorom kierują się racjonalizmem. Media tradycyjne nadal utrzymują,  że tylko one mają monopol na pośrednictwo w społecznym obiegu informacji. Tak pokazują rzeczywistość, by było to oczywiste jak dwa i dwa to cztery. I widz, czytelnik czy słuchacz zwykle wierzy w ten przekaz, bo nie każdy ma ochotę kwestionować zastany porządek. Koło się zamyka.

Co w tym wszystkim mają zrobić blogerzy? Nic poza rzetelną, organiczną pracą i tworzeniem wokół swoich blogów coraz większych grup dyskutantów + nowej publiczności nastawionej na dzielenie się poglądami i emocjami, a nie tylko na odbiór. Zmiana postrzegania znaczenia blogerów nie nastąpi raczej skokowo, tylko ewolucyjnie. Po prostu któregoś dnia konsumenci mediów stwierdzą, że bardziej ufają swoim blogerom niż gazecie czy telewizji. O ile tak się stanie, bo to wcale nie jest tak pewne.

Nieco inaczej jest z mediami, które istnieją tylko w Internecie. Według definicji z Prawa prasowego czasem można je uznać za prasę, a czasem nie. Nie jest jasne, czy powinny rejestrować swoje tytuły prasowe w ustawowym trybie. Nie mniej jednak ich działalność jest bardzo zbliżona do prasy tradycyjnej, szczególnie gdy zatrudniają profesjonalnych dziennikarzy, których praca nie różni się od wykonywanej dla agencji prasowej, gazety, stacji radiowej czy telewizyjnej.  Prasa tradycyjna ma łatwiej, bo większość podmiotów do których zwraca się po informacje wie czego spodziewać się po danym tytule i pracujących dla niego dziennikarzach. Nieco trudniej zaakceptować fakt, że istnieją media internetowe, ale to się także szybko zmienia. Wystarczy zapytać o to w agencjach PR. Wiele z nich ma na swoich listach emailowych więcej mediów  internetowych niż tradycyjnych.

Ci którzy uznają portal i wortale za proste maszynki do mielenia agencyjnych treści mogą być wkrótce bardzo zaskoczeni. W ciągu ostatnich kilku lat te redakcje zostały wzmocnione profesjonalistami, a kreowanie i przygotowanie tematów coraz częściej dorównuje lub nawet przewyższa poziomem media tradycyjne. Jeśli dodamy do tego szybkość reakcji, to mamy mieszankę wybuchową: media bez obciążeń publikujące wiadomości, komentarze, reportaże, relacje szybciej, niż media tradycyjne.

Poszczególne media (nowe i tradycyjne) rzadko są kreatorami oryginalnych wiadomości. Często relacjonują rzeczywistość z wykorzystaniem pracy konkurencji, czym nie różnią się od dawnych agregatorów treści. Dlatego dziwią mnie nawoływania do nowego uregulowania praw autorskich jakoby w wyniku strat ponoszonych przez tradycyjne media przez cytowanie ich informacji w serwisach internetowych. Czekam na procesy, które pokażą ile z tego jest potrząsaniem szabelką a ile faktycznie oburzeniem na kradzież treści. Gołym okiem widać, że tradycyjne media generują więcej oryginalnych informacji, reportaży, komentarzy, itp. Nic dziwnego, skoro dysponują dużymi zespołami dziennikarskimi i potrafią sprawnie zarządzać procesem wydawniczym. Często jestem pytany:  kiedy media internetowe będą traktowane na równi z mediami tradycyjnymi? Odpowiedź jest prosta: gdy jakość, efekt ich pracy i wpływ na rzeczywistość będą porównywalne z efektami mediów tradycyjnych. Spór toczy się nie o to czy, ale kiedy to się stanie. Przypuszczam, że szybciej, niż się spodziewamy, a obecny tzw kryzys może ten proces jeszcze przyspieszyć."

Tomasz Bonek (redaktor naczelny Money.pl)
"Zaciera się granica między rodzajami dziennikarstwa. Kiedyś mówiliśmy o telewizyjnym, radiowym, prasowym. Teraz pojawił się termin: internetowe, który – śmiało można powiedzieć – łączy trzy poprzednie i wzbogaca je o nowe cechy. Ale dziennikarstwo to dziennikarstwo, niezależnie od tego, gdzie się je uprawia. Zmienia się tylko nośnik przekazu. Cechy podstawowe są natomiast wspólne, a bez znaczenia jest to, czy dziennikarz pracuje dla telewizji, prasy, radia, czy portalu internetowego – specjalnie podkreślę tutaj słowa: dla portalu.

Powiem przewrotnie: dziennikarzem jest się niezależnie od tego, co i jak się robi, ale gdzie się to publikuje. Dziennikarz tworzy dla mediów, a internet medium nie jest, tak samo jak nie jest nim druk, czy eter! Medium są portale internetowe, stacje telewizyjne i radiowe.

Dziennikarstwo portalowe (zaryzykuję takie określenie) dopiero w Polsce się rozwija. Redakcje, w zdecydowanej większości portali, tworzą redaktorzy, którzy ograniczają się do zmiany tytułów i lekkiego przeredagowywania depesz agencyjnych, bądź pisania omówek z dzienników, czasopism, programów telewizyjnych. Tylko nieliczne tworzą dziennikarze publikujący swoje własne materiały. Wśród nich – trzeba się pochwalić – jest Money.pl, gdzie oprócz artykułów z ogólnodostępnych źródeł, 20 etatowych dziennikarzy i grono współpracowników, pisze własne tematy, przeprowadza wywiady, analizuje i doradza. To jeszcze ewenement na polskim rynku internetowym.

Inaczej jest już w Stanach, gdzie tytuły prasowe istniejące od kilkudziesięciu lat, niektóre i dłużej, zniknęły z kiosków, a ich redakcje publikują dzisiaj tylko on-line. Tak się stało np. z Christian Science Monitor, istniejącym 100 lat amerykańskim dziennikiem o międzynarodowym zasięgu, albo z legendarną "Seattle Post Intelligencer", której początki datują się na 1863 rok.

W Polsce dziennikarzy publikujących w portalach nie szanuje się tak samo, jak tych z gazet, radia, czy telewizji. Przynajmniej nie szanują nas jeszcze wszystkie kręgi, szczególnie polityczne. Nie wszyscy uświadamiają sobie rolę internetu i jego siłę. Nadal działa magia szklanego ekranu, mikrofonu, czy zdjęcia na okładce dziennika. Nie działa jeszcze magia Googla, jako pierwszego źródła wiedzy i opinii. A to dlatego, że spora grupa osób ze świecznika, na co dzień z internetu nie korzysta. W najbliższych latach to się zmieni. Zacznie więc zyskiwać na znaczeniu dziennikarstwo portalowe. I to bardzo szybko. Jest więc jeszcze czas na zakładanie nowych mediów internetowych w Polsce.

Od dziennikarstwa, należy oddzielić natomiast dziennikarstwo obywatelskie. Niezwykle potrzebne, ale jednak z dziennikarstwem, co do zasady, mające niewiele wspólnego. Cenię blogi, mam kilka ulubionych, bo są świetnym źródłem informacji, edukują, zderzają opinie, itp. Ale publikacji na blogu dziennikarstwem nie nazwę, nawet jeśli będą to wpisy specjalisty z danej dziedziny, albo dziennikarza publikującego w „starych” mediach."

Zatem według praktyków tej jeszcze dosyć rzadkiej profesji dziennikarza portalowego (przyjmując nomenklaturę Tomka) dziennikarstwo w sieci nie ma się za dobrze. Osobiście zgadzam się z argumentami obu Naczelnych, dotyczącymi niezbędnego upływu czasu w celu dokonania zmian mentalnych.

Pytanie tylko jakie mi się nasuwa, to czy nie jest nam wszystkim potrzebna jakaś praca edukacyjna w tym zakresie? Ponieważ jak długo portale będą robić „omówki” i tego typu formy pół lub ćwierć-dziennikarskie wiele się nie zmieni.

Myślę, że dostrzega to już w pewien sposób świat tradycyjny, ponieważ w jednym z maili z NBP można przeczytać, że: „Brak oddzielnej kategorii dla dziennikarstwa internetowego wynika z niewystarczającej ilości nadsyłanych prac od dziennikarzy publikujących w internecie. Jeśli ilość nadsyłanych zgłoszeń zwiększy się, to będzie to oczywistą podstawą do zmiany Regulaminu Konkursu”.

Co do blogów  – ja bym widział ich miejsce w nieuchronnej niszy publicystyczno-dyskusyjnej tworzącej się po unews’owieniu się mediów internetowych. Zresztą zapytałem NBP czy zamierza uwzględnić blogi w konkursie w następnym roku, na co otrzymałem następująca odpowiedź: „Kwestia zmiany Regulaminu jest obecnie rozpatrywana. Gdy decyzja zostanie podjęta poinformuję Pana niezwłocznie”.

Jest zatem szansa, że również blogi wrosną w nową rzeczywistość debaty publicznej i staną się jej częścią na równi z dziennikarstwem (portalowym, prasowym, telewizyjnych czy jakimkolwiek innym).

Częściowym dowodem na to jest fakt, że można w normalny, miły i cywilizowany sposób korespondować na linii – bloger – bank centralny – redaktorzy największych mediów internetowych. A teraz również czytelnicy tego wpisu mogą pod nim wyrazić swoje opinie.

P.S. Dziękuję NBP za zgodę na opublikowanie korespondencji (i tak zacytowałem tylko fragmenty ;)